Rodzaje, oznaczenia i podział gwintów

 

Na początku warto odpowiedzieć na pytanie, co to jest gwint i jak fachowo można go opisać. W skrócie trzeba powiedzieć, że gwintem nazywamy śrubowe nacięcie na walcowej lub stożkowej powierzchni. Gwinty są komplementarne, co oznacza, że wewnętrzny i zewnętrzny mają kształt tak dobrany, że pasują do siebie. Skoro odpowiedzieliśmy już na podstawowe pytanie: co to jest gwint, warto jeszcze tylko dodać, że ruch obrotowy elementu z zewnętrznym gwintem sprawia, że przesuwa się on względem elementu z gwintem wewnętrznym. Rodzaje gwintów charakteryzują się mnogością i można by pogubić się w odróżnianiu jednych od drugich, gdyby nie objęto niektórych z nich procesem normalizacji. Dzięki temu możliwe są podział i oznaczenia gwintów, co przekłada się na ich lepszą rozpoznawalność. 

 

Rodzaje gwintów ze względu na system miar

 

 Gwinty można podzielić i odróżnić ze względu na system miar. Wyróżniamy tutaj gwinty:

- metryczne; mówimy o nich w przypadku, gdy kąt zarysu gwintów wynosi 60 stopni, a wymiar skoku jest podany w milimetrach,

- calowe; o nich zaś mówimy, jeśli kąt zarysu gwintów wynosi 60 albo 55 stopni, a wymiar skoku jest podawany w ilości zwoi gwintu na jeden cal.

 

Między gwintem calowym a metrycznym jest więc różnica zauważalna w sposobie podawania wymiaru skoku. Kolejna bardzo ważna rozbieżność między gwintem calowym a metrycznym tkwi w sposobie oznaczania - tutaj różnica jest widoczna w zapisie. Otóż gwint metryczny jest oznaczany literą M i liczbą określającą milimetry, podczas gdy szeregi gwintów calowych oznacza się wyłącznie literami. 

 

Oznaczenia gwintów metrycznych pomagają użytkownikom wybrać taki rodzaj, którego w danej chwili najbardziej potrzebują. Oznaczenia literą M podpowiadają ewentualnemu nabywcy, że będzie miał do czynienia z rodzajem gwintów metrycznych o dużej wytrzymałości, która jest spowodowana między innymi dużym kątem gwintu. 

 

Gwint calowy posiada oznaczenie w postaci liter np. UN, UNC, UNEF, UNS. Ma on zastosowanie głównie w maszynach przeznaczonych na rynek amerykański, lecz stosuje się go również w instalacjach powietrznych. Jeżeli gwint calowy posiada oznaczenie np. UN, to oznacza ono rodzaj gwintu zunifikowanego o skoku uprzywilejowanym. Litery UNEF oznaczają gwint calowy, zunifikowany, bardzo drobnozwojny. Te i inne rodzaje gwintów calowych są więc rozpoznawalne poprzez określone litery alfabetu, każdy więc może bardzo łatwo zorientować się w specyfice określonego gwintu. Rodzaje gwintów calowych są również oznaczane przez litery nie zaczynające się od U. I tak na przykład układ liter BSW oznacza gwint calowy Whitwortha, zwykły, a BSF gwint calowy Whitwortha, drobnozwojny.  

 

Gwint drobnozwojny, którego oznaczenie to BSF, charakteryzuje się skokiem mniejszym niż skok gwintu zwykłego. Dzięki temu zapewnia on zwiększenie siły docisku, choć z drugiej strony jest o wiele mniej wytrzymały na zerwanie. Gwint drobnozwojowy o oznaczeniu BSF z powodu mniejszej głębokości stosowany jest w celu zwiększenia średnicy rdzenia śruby.  

 

Gwint calowy podobnie jak i rurowy może być stosowany do gwintowania głębokiego oraz do gwintowania rur. Zarówno gwint calowy i rurowy są stosowane w przemyśle maszynowym, używa się ich także przy produkowaniu rur. Gwint rurowy walcowy posiada oznaczenie G. Warto wiedzieć, że gwint walcowy charakteryzuje się tym, iż nacinany jest na rurach i łączących je elementach. Gwinty te opisano w normie PN-79/M-02030. Średnice podaje się w calach według powyższej normy.

 

 Podział gwintów ze względu na kształt

 

Gwinty dzielone są także ze względu na ich kształt. Rozróżniamy więc: gwint do drewna, gwint metryczny, gwint okrągły, gwint prostokątny, gwint rowerowy, gwint stożkowy, gwint toczny, gwint trapezowy niesymetryczny, gwint trapezowy symetryczny, gwint trójkątny, gwint walcowy.

 

Gwinty trójkątny, stożkowy, trapezowy i inne są oczywiście nazwane tak a nie inaczej ze względu na kształt zarysu. Ciekawym reprezentantem tej grupy jest gwint trapezowy symetryczny, który przenosi duże obciążenia, dlatego też jest użytkowany w mechanizmach przenoszących duże obciążenia w obu kierunkach. Stosuje się go także w urządzeniach rzadko pracujących i o niewielkich prędkościach obrotowych.  

 

Innym podziałem jest ten ze względu na rodzaj wymiaru. Zaliczamy tutaj gwint wewnętrzny i zewnętrzny. Gwinty dzielimy też względu na kierunek obrotu: prawy (gwint śruby należy wkręcać w prawo, zgodnie z ruchem wskazówek zegara) i lewy (gwint śruby trzeba wkręcać w lewo, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara). 

 

Ciekawym podziałem jest ten ze względu na stosunek podziałki do średnicy. Tutaj wyróżniamy gwinty:

 

- zwykły, o wartości skoku dla danej średnicy zgodnej z Polską Normą,

- drobny, o wartości skoku dla danej średnicy mniejszej niż dla gwintu zwykłego,

- gruby, o wartości skoku dla danej średnicy większej niż dla gwintu zwykłego. 

 

Jak widać z powyższych informacji, rodzaje, oznaczenia i podział gwintów to bardzo szerokie zagadnienie, w którym można się trochę pogubić. Jednakże każdy profesjonalista powinien umieć odróżnić gwint trójkątny, drobnozwojny, calowy, rurowy, metryczny itd. Dzięki temu szybciej wykona swą pracę i bez zbędnych niespodzianek